U10 — U18 gelişim rehberi

Basketbol antrenmanlarında hangi yaşta ne çalışılmalı?

Genç bir basketbolcunun 10 yaşında çalışması gereken şeyle 16 yaşında çalışması gereken şey aynı değil. Bu sayfa antrenman programı vermiyor — çocuğun bulunduğu yaşta neyin öne çıktığını, neye ağırlık verilmesi ve neyin şimdilik zorlanmaması gerektiğini anlatıyor. Antrenmanı kendi kulübünde yapar; buradan neye odaklanacağını bilerek gider.

Yaş grubunu seç Bunları kim söylüyor?
Yaş rehberi

Çocuğun yaşını seç

Her yaş grubunda üç başlık var: o dönemde bedende ne olup bittiği, neye ağırlık verilmesi gerektiği ve şimdilik zorlanmaması gereken şeyler.

Antrenörün Notu

U14'e kadar her oyuncu guard'dır.

1978'den beri bu sahalardayım. Uzun diye potanın altına dikilen çocuk, on altısında top süremediği için kenarda oturuyor. Boy sıralaması değişir; öğrenilmeyen beceri geri gelmez. Onun için bu yaşlarda ayrım yapılmaz: herkes top getirir, şut atar, pas verir.

Antrenörün Notu

U12'ye kadar alçak potada oynanmalı.

U12'ye kadar antrenman da maç da alçak potada oynanmalı. Çocuğun kolu yetişkin potasına yetmiyor; topu oraya ulaştırmak için gövdesini kullanıyor, mekaniği bozuluyor. Sonra o mekaniği düzeltmek yıllar alıyor. Ülkemizde alçak pota imkânı maalesef her yerde yok — ama antrenmanda indirilebiliyorsa indirilmeli.

U10 — Oyunu sevme ve beden farkındalığı

Bu yaşta amaç basketbolcu yetiştirmek değil, bedenini tanıyan ve topla oynamayı seven bir çocuk çıkarmak. Kaybedilen tek şey, çocuğu erken sıkmaktır.

Ne öne çıkar

Koordinasyon, denge ve hareket öğrenme kapasitesi çok yüksek. Buna karşılık dikkat süresi kısa, kuvvet gelişimi neredeyse yok. Çocuk hareketi taklit ederek öğrenir — anlatarak değil, göstererek.

Bu yaşta ağırlık ver

  • Top hâkimiyeti: iki elle dribling, topu vücut etrafında çevirme, yerde ve havada kontrol
  • Denge ve duruş: dizler bükülü, ayaklar omuz genişliğinde, ağırlık ayak tabanında
  • Durma ve yön değiştirme: koşarken kontrollü durmayı öğrenmek
  • Üç temel pas: göğüs, yerden ve baş üstü; yakın mesafe, doğru el pozisyonu
  • Savunma duruşu: eller yukarıda, adamı ve topu aynı anda görme

Şimdilik zorlama

  • Uzak mesafeden şut. Çocuk topu potaya ulaştırmak için gövdesini kullanır, mekaniği bozulur — o bozuk mekanik yıllarca peşini bırakmaz
  • Ağırlıkla kuvvet çalışması. Bu yaşta karşılığı yok
  • Ezberlenmiş hücum sistemleri. Sistem öğrenen çocuk oyun öğrenmiyor demektir
  • Uzun, tekrarlı, sıkıcı driller. Dikkat süresine sığmaz, çocuğu oyundan soğutur
  • Box out. Hareket öğrenilebilir ama bu yaşta çocuk topun nereye düşeceğini okuyup aynı anda pozisyon tutamaz. Sırası U12'de
Veli Rehberi

Çocuğunuzun antrenörü değil, gelişim ortağı olun.

Yukarıdaki yaş rehberi teknik gelişimi anlatır. Aşağıdaki 7 kural ise sahanın dışında, evde ve tribünde nasıl bir veli olunacağını özetler.

1

Antrenör değil, veli olun

Teknik ve taktik kararları antrenöre bırakın. Sizin rolünüz strateji üstüne ikinci bir ses değil, duygusal güvenliktir.

2

Süreç sonuçtan önemlidir

Skor yerine çabayı, verilen kararları ve gelişimi konuşun. Sadece kazanınca övülen çocuk, kaybetmekten korkmayı öğrenir.

3

Maç sonrası ilk cümleniz nazik olsun

Taktik eleştiriyle değil, "eğlendin mi, nasıl hissediyorsun" ile başlayın. Eve dönüş yolu, çocuğun sporla kurduğu ilişkiyi şekillendirir.

4

Kıyaslama yapmayın

Ne takım arkadaşlarıyla, ne kardeşiyle, ne de sizin o yaştaki halinizle. Her çocuk kendi zaman çizelgesinde gelişir.

5

Kazanmayı ve kaybetmeyi aynı sükunetle karşılayın

Tepkiniz sonuca göre değil, tutarlılığa göre ölçülmeli. Çocuklar sözlerinizden çok duygusal ısınızı okur.

6

Antrenörle doğru kanaldan konuşun

Maç sırasında değil, takımın önünde hiç değil. Uygun bir zaman isteyin ve konuşmaya saygıyla yaklaşın.

7

Sahadan değil, tribünden destek olun

Maç sırasında talimat bağırmak, çocuğun sahada kendi kararlarını vermeyi öğrenmesini engeller.

Not

OYUN SÜRESİ BAŞARININ TEK ÖLÇÜSÜ DEĞİLDİR. Çaba kadar mevki, takım ihtiyacı ve gelişim evresine de bağlıdır. Odağı saatteki dakikada değil, çocuğunuzun kendi gelişiminde tutun.

Devreye Girin

  • Güvenlik veya sağlık riski varsa
  • Saygısızlık veya zorbalık varsa
  • Çocuğunuz duygusal olarak destek istiyorsa

Kırmızı Çizgi — Asla

  • Maç sırasında antrenöre veya hakeme bağırmayın
  • Teknik veya taktik kararları sorgulamayın
  • Başka bir çocuğu eleştirmeyin
  • Oyun süresi için tartışmayın

İyi Bir Basketbol Velisi

  • Her maçtan sonra aynı sıcaklıkla karşılar
  • Antrenörün sürecine güvenir
  • Skoru değil, süreci kutlar

Bu Değil

  • Sonucu çocuğun kimliğine bağlar
  • Sahadan talimat verir
  • Diğer çocuklarla kıyaslar
Son Söz

Çocuğunuzun bugün kaç sayı attığını yıllar sonra hatırlamayabilirsiniz. Hangi maçta yedek kaldığını da hatırlamayabilirsiniz. Ama çocuğunuz, basketbol oynarken ailesinin ona nasıl hissettirdiğini hatırlayacaktır. Bu yüzden hedefimiz yalnızca iyi basketbolcular yetiştirmek değil, BASKETBOL SAYESİNDE İYİ İNSANLAR YETİŞTİRMEKTİR. Çocuğunuzun sahadaki oyunu ona aittir. Sizin göreviniz ise o yolculukta yanında olmaktır.

Veli Rehberi (PDF) Yazdırıp okuyabileceğiniz altı sayfalık rehber: büyüme atağı, doğum ayı tuzağı, ağrısını söylemeyen çocuk ve bırakmak isteyen çocuk konuları dahil.
İndir
Bunları kim söylüyor?

Ertuğrul Karaca

Buradaki her başlık, sahada oynanmış bir kariyerin ve altyapıda geçirilmiş yılların üzerine yazıldı.

Ertuğrul Karaca
  • 3. Kademe Antrenör Belgesi
  • Fundamentals esaslı öğretim
  • Atletik performans
  • 28 kez Millî forma
Antrenör & Akademi Kurucusu

1976'da kurulan Efes Pilsen'in kapısından 1978'de giren ve altyapıda maaş bağlanan ilk oyuncusu. Küçük takımda iki sezon üst üste İstanbul birinciliği ve en iyi guard, yıldız takımda Türkiye şampiyonluğu, genç takımda iki sezon en iyi guard ödülü. Yıldız takımdayken A takım kadrosuna seçildi.

Süper Lig'de 6, 1. Lig'de 2 sezon olmak üzere Efes Pilsen, Nasaş, Salat ve İTÜ formalarıyla toplam 8 sezon oynadı. Haydarpaşa Lisesi ile Türkiye şampiyonluğu ve Liseler Dünya Şampiyonası tecrübesi yaşadı. 28 kez ay-yıldızlı formayı giydi.

3. Kademe antrenör belgesine sahip; fundamentals esaslı öğretim anlayışını uluslararası seminerlerle güncelleyerek genç sporculara aktarıyor.

Çalıştığı antrenörler

Aydan SiyavuşAydın ÖrsAzmi KansakKadri GürkanKemal ErdenayLeyla ÇalışkanMahmut UsluNur GermenRıza ErverdiTolga Tuğsavul
Gelişim zinciri

Bir beceri yaş yaş nasıl gelişir?

Altı başlık bir oyuncuyu U10'dan U18'e taşır: ayak çalışmaları, top hâkimiyeti, şut, pas, savunma ve atletik gelişim. Her basamak bir öncekinin üzerine kurulur; atlanan basamak üstteki her şeyi zayıflatır.

Ayak çalışmaları

U10 Denge ve duruş Dizler bükülü, ayaklar omuz genişliğinde, ağırlık ayak tabanında. Koşarken kontrollü durmayı öğrenmek.
U12 Jump stop ve pivot Çift ayak üzerine dengeli duruş; ön ve ters pivot. Pivot ayağını serbest seçme hakkı bu duruşla kazanılır.
U14 Triple threat, jab step ve iniş Şut, pas ve dribling seçeneklerini aynı anda açık tutmak. Aynı dönemde sıçrayıp dizi içeri kaçırmadan inmeyi öğrenmek.
U16 Yön değiştirme ve kapama ayakları Savunmada mesafeyi kapatıp durabilmek, hücumda ilk adımı patlayıcı atmak.
U18 Baskı altında ayak Dar alanda, kontakta ve yorgunken dengeyi kaybetmemek.

Top hâkimiyeti

U10 Topu tanımak İki elle dribling, topu vücut etrafında çevirme, kafayı kaldırıp top sürmek.
U12 Zayıf el İki elin eşitlenmesi. Topu gövdeyle koruma ve ritim değiştirme.
U14 Yön değiştirme Önden, iki ayak arasından ve sırttan geçiş; hangisinin kullanılacağını savunmacıyı okuyarak seçmek.
U16 Baskı altında top taşımak Presi kırmak, çift adama gelince paniklememek, topu kaybetmeden çıkış aramak.
U18 Dribling ile avantaj üretmek Pick & roll'da tempo değiştirme, savunmayı bozup kendine ya da arkadaşına açık alan yaratmak.

Şut

U10 Potaya yakın, doğru duruş Mesafe değil form. Ayaklar yere sağlam, potaya dönük; top elden rahat çıksın.
U12 Tek elle itiş ve hizalanma Ayak ucu, diz ve dirsek aynı çizgide; itiş tek elle, bitiş bilekte.
U14 Mesafeyi kademeli açmak Mekanik bozulmadığı sürece, adım adım. Bozulduğu yerde durup geri gelmek.
U16 Hareket halinde şut Duraksız alıp dengede atmak; dribling sonrası ve blok kullanarak şut.
U18 Baskı ve tempoda şut Savunmacı üzerindeyken, yorgunken ve sayı gerekirken aynı mekanikte kalmak.

Pas

U10 Üç temel pas Göğüs, yerden ve baş üstü pas; iki elle ve yakın mesafede. Doğru el pozisyonu, pası arkadaşının göğsüne göndermek.
U12 Doğru mekanik ve pası karşılama Üç pasta da güç zinciri: bacaktan gelen itiş, adım transferi, bilek ve parmak finali. Pası beklemek değil, ona adım atmak.
U14 İçeriye pas ve akış içinde pas Pota altındaki oyuncuya içeriye pas; driblingi kesmeden tek elle push pass ve pick & roll'da pocket pass.
U16 Skip pass, aldatma ve zamanlama Zayıf tarafa uzun skip pass, pas aldatmasıyla savunmanın dengesini bozma, doğru anı beklemek.
U18 Uzun pas ve karar verme Hızlı hücumda önden uzun advance pass, drive & kick ile yardımı cezalandırma, ikili sıkıştırmadan pasla çıkma.

Savunma

U10 Savunma duruşu Eller yukarıda, dizler bükülü; adamı ve topu aynı anda görmek.
U12 Kayma adımı Adamı önünde tutmak, ayakları çaprazlamamak, sırt dönmemek.
U14 Yardıma gitmek ve kapamak Topu görmek, yardıma gidip kapatmak, sonra kendi adamına geri dönmek.
U16 Help & recover ve rotasyon Savunmayı tek başına değil takım olarak düşünmek; boşalan yeri kimin dolduracağını bilmek.
U18 Değişme ve sıkıştırma Pick & roll'da geç, değiş ya da sıkıştır kararını verebilmek ve zamanlamak.

Atletik gelişim

U10 Koordinasyon ve denge Tek ayak dengesi, yön değiştirme, sıçrayıp inme. Yük yok; amaç çocuğun kendi vücudunu tanıması ve hareket çeşitliliği.
U12 Hareket kalitesi Çömelme, itme, çekme ve sıçramanın doğru şekli. Kendi vücut ağırlığıyla; tekrar sayısı değil, hareketin temizliği önemli.
U14 Sıçrama ve iniş kontrolü Dizi içeri kaçırmadan inmek. Büyüme atağında yüklenmeyi artırmak yerine azaltmak; ağrı varsa hacim düşer.
U16 Planlı kuvvet Önce hareket tekniği, sonra yük. Gövde ve kalça stabilitesi. Antrenör gözetiminde ve kademeli.
U18 Güç ve toparlanma Sıçrama gücü ve tekrarlı sprint dayanıklılığı. Uyku, beslenme ve yüklenme takibi artık antrenmanın parçası.

Bu başlıklar çerçeveyi verir. Her yaşta çocuğun bulunduğu gelişim aşamasına, sporcu geçmişine ve varsa sakatlık öyküsüne göre ek çalışmalar planlanır.

SAHADA KARŞILIĞI

Küçük alan oyunları yaşa göre kurulur

Bu basamaklar tek başına drill yaparak değil, oynayarak öğrenilir. Oyuncu sayısı azaldıkça çocuk topa daha çok dokunur ve daha çok karar verir; kalabalıklaştıkça dokunma sayısı düşer, baskı artar. Bu yüzden format yaşa göre seçilir.

U10 – U12 1v1, 2v2 ve 3v3. Herkes topu getirir, herkes karar verir; kimse köşede saklanamaz.
U14 Ağırlık 3v3'te; 4v4 tanıtılır. Alanı okumak başlar, ama topa dokunma sayısı hâlâ korunur.
U16 – U18 4v4 ve 5v5; belirli bir kararı zorlayan kurallarla oynanır.
Dayanak

Buradaki tavsiyeler nereden geliyor?

Saha tecrübesinin yanında, yaş gruplarına göre yapılan ayrımlar gelişim biyolojisi, motor öğrenme ve spor bilimi literatürüne dayanıyor.

Biyolojik yaş, takvim yaşından önemlidir

Büyüme ve olgunlaşma hızı çocuktan çocuğa değişir; aynı sınıftaki iki oyuncu bambaşka gelişim aşamasında olabilir. Antrenman içeriği takvim yaşına değil, çocuğun bulunduğu gelişim aşamasına göre ayarlanır.

Malina, R. M., Bouchard, C. & Bar-Or, O. — Growth, Maturation, and Physical Activity. Human Kinetics, 2004.

Çeşitlenen tekrar, ezber tekrardan iyidir

Beceri öğreniminde değişken ve karışık sıralı pratik, aynı hareketi üst üste tekrarlamaya göre sahaya transferde daha kalıcı sonuç verir. Antrenmanda zor görünen, maçta kolaylaşır.

Magill, R. A. & Anderson, D. I. — Motor Learning and Control: Concepts and Applications. McGraw-Hill.

Denge çalışması sakatlığı azaltır

Ayak bileği burkulması geçiren sporcularda, ev ortamında yapılan sekiz haftalık propriyoseptif (denge ve eklem hissi) programı bir yıllık takipte tekrar burkulma oranını belirgin şekilde düşürmüştür.

Hupperets, M. D. W., Verhagen, E. A. L. M. & van Mechelen, W. — BMJ, 2009; 339:b2684.

İyi oyuncu erken okur

Üst düzey sporcuları ayıran şey sadece fiziktir demek eksik kalır: rakibin hareketinden erken ipucu okuma ve buna göre karar verme becerisi, planlı ve amaçlı antrenmanla gelişen bir uzmanlıktır.

Williams, A. M. & Ford, P. R. — International Review of Sport and Exercise Psychology, 2008; 1(1): 4–18.

Mesafe artınca mekanik bozulur

Şut mesafesi uzadıkça oyuncular çıkış açısını ve hareket kalıbını değiştirmek zorunda kalır. Küçük yaşta mesafeyi zorlamak, bu yüzden mekaniği kalıcı olarak bozar.

Okazaki, V. H. A. & Rodacki, A. L. F. — Journal of Sports Science and Medicine, 2012; 11(2): 231–237.

Küçük alan oyunları karar vermeyi geliştirir

Taktik zekâ ve yaratıcılık, ezberlenmiş sistemlerle değil; az oyuncuyla, dar alanda, çok karar gerektiren oyunlarla gelişir. Çocuk oynayarak öğrenir.

Memmert, D. — Teaching Tactical Creativity in Sport. Routledge, 2015.

Yapmak ile karar vermek ayrı gelişir

Çocuklarda topa hâkimiyet, karar verme ve hareketi uygulama performansın ayrı bileşenleri olarak ölçülmüştür: oyun bilgisi karar vermeyle, dribling ve şut ise uygulamayla ilişkili çıkmıştır. Çocuk bir hareketi, onu ne zaman kullanacağını bilmeden çok önce taklit edebilir.

French, K. E. & Thomas, J. R. — Journal of Sport Psychology, 1987; 9(1): 15–32.

Velinin rolü

Velinin görevi tribünden antrenörlük yapmak değil, çocuğun etrafında güvenli ve destekleyici bir ortam kurmaktır. Bu sitedeki Veli Rehberi bölümü, Ömer Kart'ın sporcu çocuk yetiştirme üzerine yazdığı kitaptan esinlenmiştir.

Kart, Ö. — Benim Çocuğum Sporcu Olacak.

Basketbolda tek bir doğru yoktur

Yıllar içinde kendi doğrularımın bir kısmını da değiştirdim. Buradakiler bugün doğru bulduğum, sahada denediğim ve gerekçesini açıklayabildiğim yaklaşımlar. Farklı yol izleyip iyi oyuncu yetiştiren çok antrenör tanıdım. Asıl mesele hangi yöntemin seçildiği değil, çocuğun yaşına uygun olup olmadığıdır.

WhatsApp